انواع گردشگران یا مهمانانی که به هتل مراجعه میکنند عبارتند از:
برای شناسایی نیازهای مهمان ابتدا به درک نیازهای انسان در نظریهی انگیزشی آبراهام مازلو میپردازیم. در این نظریه؛ مازلو هرمی ترسیم نمود که نیازهای انسان به ترتیب اهمیت در آن نگاشته شده است. این نیازها عبارتند از:
در میان نیازهای شرح داده شده سطح اول و چهارم نیازها یعنی نیاز به آب، غذا و نیاز به احترام در ارائه خدمات هتل به مهمان حائز اهمیت است زیرا مهمانان از هتل توقع خدماتی همراه با احترام را دارند در واقع میتوان گفت آنچه را که گردشگران از هتل انتظار دارند فقط محدود به غذا و نوشیدنی و محلی برای اقامت نیست بلکه نیازهای دیگری را نیز شامل میشود مانند کسب اطلاعات عمومی مربوط به مقصد (مانند: نشانیها، فاصله هتل تا فرودگاه و...) و اطلاعات داخلی هتل (مانند: طرز کار کلید کارت، آگاهی از ساعات کاری رستوران و...)، برخورداری از تجهیزات مدرن و امکانات رفاهی بیشتر و سطح کیفی رفتار پرسنل هتل. گردشگران با توجه به هدفی که از سفر خود دارند میتوانند نیازها و انتظارات مختلفی از هتل داشته باشند و باید به هرکدام پاسخ مناسبی داده شود. راتر به دوستانه بودن در برخوردهای خدماتی تأکید دارد (پیرس، ترجمه ضرغام بروجنی و همکاران، 1391: 149و150) :
"آلبرشت" و "زمک" (کارشناسان مدیریت و بازاریابی) بر مبنای تحقیقی انتظارات مهمان را اینگونه ارزیابی کردهاند(اقطایی و فرشیدی، 1390: 163): 1. مراقبت: توجه از طرف ارائهکنندگان خدمات. 2.فوریت: افراد اجازه فکر کردن دارند. 3.حل مسأله: افراد میتوانند مشکلات پیچیده را حل کنند. 4.بهبودی: همه برای رفع مشکلات موظف هستند تلاش مستمر و ویژهای را به کار برند.
با توجه به مطالبی که در بخش فوق بیان گردید برای برآورده ساختن نیازهای گردشگران باید نیازهای آنان را درک و لمس کرد زیرا زمانی که آن نیازها برطرف شوند منجر به حفظ مشتری برای هتل میگردد. این نیازها برای گردشگرانی که به هتل مراجعه میکنند میتواند نیازهای فیزیکی(گرسنگی)، اقتصادی/ مالی(یک معامله خوب در مقابل سرویسدهی)، اجتماعی، روحی روانی و دسترسی آسان (زمانی که گردشگر قدرت کافی برای انجام کاری را نداشته باشد) باشد. در برخی موارد گردشگران خواستار برآورده شدن تمامی این نیازها هستند. گردشگران بر اساس نیازهای متغیر خود انتخابهای خود را تغییر میدهند بنابراین درک آنها عامل مهمی در به دست آوردن رضایت بیشتر خواهد بود و در این رابطه باید از سلیقهی مشتریان آگاه شد به عنوان مثال: در بدو ورود مهمانان به هتل اولین نیازی که مهمان در پی برآورده ساختن آن است انتخاب اتاق با توجه به عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، طبقهای که اتاق در آن قرا گرفته است، تجهیزات اتاق، قیمت اتاق و... میباشد. بنابراین مهمانان میتوانند نیازهای خاصی را با توجه به سلایق، انتظارات و حتی قیمت پرداختنی درخواست کنند. افراد شاغل در این صنعت همیشه باید به این مهم توجه کند که گردشگران و مهمانان میخواهند به بهترین نحو به نیازهایشان پاسخ داده شود. همچنین در زمان سرویسدهی و رفتار با مهمان باید ارتباطاتی مطلوب با مهمان فراهم آید تا رضایت مهمان حاصل آید.
ز
یک اصل مهم در صنعت هتلداری ارائه خدمات مهماننوازی به مهمانان است چراکه مهمانان انتظار برخورد و رفتاری مهماننوازانه از هتل را دارند که اگر این توقع و انتظار مهمان برآورده شود در مهمان بسیار اثربخش خواهد بود. همچنین هتلها باید دارای خدمات و تسهیلاتی متناسب با نیاز مشتریان وتجهیزاتی مطابق با تکنولوژی روز باشد تا مهمانان احساس راحتی بیشتری در زمان اقامت خود داشته باشند. بنابراین هر چقدر بر روی خدمات مهماننوازی سرمایهگذاری بیشتری شود پیشرفت هتل نیز در جذب و رضایت مشتری بیشتر خواهد شد. بر طبق نظریهی بازاریابی نیک وردن: "یک مشتری راضی درباره تجربه خوب خود با 4 تا 5 نفر دیگر صحبت میکند و از برند شما تعریف و تمجید خواهد کرد. ولی یک مشتری ناراضی به 7 تا 13 نفر دیگر دربارهی نارضایتی خود از برند شما صحبت خواهد کرد. تحقیقات دیگری نتایج دیگری در این زمینه داشت که بیان میکرد یک مشتری ناراضی تا 23 سال درباره تجربه بد خود صحبت خواهد کرد" که میتواند ضرر مالی بر رسیدن هتل به موفقیت را در پی داشته باشد. در رابطه با اهمیت مهماننوازی دیدگاههای مختلفی وجود دارد که در زیر هر یک از آنها شرح داده خواهد شد (نصیریان، 1391: 51-54) :
1.دیدگاه ملیواژهی مهمان در فرهنگ ایران باستان از گروه واژههایی است که دارای بار عاطفی و احساسی است زیرا با پسوند نوازی همراه است که معنایی دلپذیر دارد. همچنین تلفظ واژهی مهمان "مهمان" بوده که به معنی بزرگ خانه است. در بخش مهماننوازی نیز انوشیروان ساسانی به فرزند خود هرمز در این رابطه توصیهای میکند که میگوید:"به مسافران نیکویی کن که نیکویی تو آوازهی عام شود و اگر آن مسافر غریب آزردهخاطر شود بدنامی برای سرزمین حاصل میآید پس با مسافر غریب مانند یک آشنا رفتار کن و او را عزیز بشمار".
2.دیدگاه مذهبیسیر و سیاحت در سخنان بزرگان دین بیان شده و همچنین در قرآن کریم به آن اشارههایی شده است که همهی این موارد موجب شده است تا مسلمانان سفر کنند و نشانههای الهی را در طول سفر مشاهده کنند مانند سفرهای ابوریحان بیرونی، ناصرخسرو، ابن سینا و...
پیامبر اکرم(ص) در رابطه با مهماننوازی فرمودهاند: "به مهمان تکریم کنید ولو کافر باشد". در میان ادیان نیز این سخن که "مهمان حبیب خداست" نشان از حرمتی است که برای مهمان قائل میشوند. همچنین حضرت علی(ع) بیان کردند که: "برای رسیدن به رشد و تعالی و جستجوی کمال از وطن خود دور شو و سیرو سفر پیشه کن".
3.دیدگاه ملی-مذهبیدیدگاه ایرانیان نسبت به مهماننوازی؛ دیدگاه ترکیبی ملی-مذهبی است که نماد آن عارف ایرانی شیخ ابوالحسن خرقانی است. شعار او بر سردر آرامگاهش در شاهرود در رابطه با مهماننوازی نقش بسته است که میگوید: "هرکه در این سرا در آید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید، چه آن کسی که به درگاه باری تعالی به جان ارزد، البته بر خوان بوالحسن به نان ارزد".
4.دیدگاه علمیدیدگاه علمی دربارهی مهماننوازی نظریهی آبراهام مازلو است که نیازهای اساسی انسان را در پنج طبقه تقسیمبندی کرد که در طبقههای پایینی نیازهای ساده در عین حال حیاتی و در طبقههای بالاتر نیازهای کمتر اما پیچیدهتر قرار دارد. تا زمانی که نیازهای طبقه پایین برطرف نشود توجه انسان به نیازهای بالاتر جلب نمیشود همانگونه که انسان زمانیکه به نیازهایش در مراتب بالاتر رسید نیازهای طبقهی پایین چندان مورد توجه او نیست.
ز
این صنعت به صورت امروزی نتیجه قرنها رشد فرهنگی و اجتماعی است. در طول تاریخ مسافران برای استراحت و صرف غذا به استراحتگاهها پناه بردهاند. هنگامی که روم باستان به اوج قدرت خود رسیده بود تعداد زیادی مسافرخانه در مسیر راههای عمومی ایجاد شد. این مکانها بیشتر برای شخصیتهای کشوری و مقامات دولتی اهمیت داشت (گی، 1994: 27). در آسیا استراحتگاههای کوچک در مسیر کاروانها ایجاد میشدند.کسانی که به زیارت میرفتند میتوانستد در این مکانها استراحت کنند و غذای مورد نیاز خود را تهیه کنند. قدمت صنعت تأمین غذا به چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح بر میگردد یعنی زمانی که فروشگاههایی برای عرضهی غذا و نوشابه بهوجود آمدند. مسافرخانههایی که جنبهی بازرگانی داشتند در سدهی پانزدهم در اروپا به وجود آمدند. اولین مهمانپذیرها با نام"تختخواب و صبحانه" بود که افراد در خانههای شخصی به قیمتهای اندک از مسافران پذیرایی میکردند. در این زمان کسانی که مالک زمینهای بزرگی بودند کلبههای کوچکی بر روی آن زمینها میساختند و از مسافران پذیرایی میکردند. گونهای از قهوهخانه و کلبه در انگلستان درسدهی پانزدهم به وجود آمد که با قیمتهای مشخص و در زمانهایی معین به مسافران غذا ارائه میدادند (میل، 1990: 321). در این دوره مسافرتهای جادهای و دریایی افزایش یافت در نتیجه تعداد مسافرخانهها نیز افزایش یافت. در سالهای سدهی هفده و هجده تشکیلاتی برای پذیرایی مهمانان به وجود آمد که میتوان آنها را اولین هتلهای امروزی نامید. در سال 1774 نخستین هتل در لندن تأسیس شد و پس از آن در سال 1794 "سیتی هتل" در نیویورک گشایش یافت. در سالهای آخر سدهی هجده واژهی رستوران برای نخستین بار در پاریس به کار برده شد که همان سالن غذاخوری است. این سالنها در ایالات متحدهی آمریکا نیز در دلمانیکو تأسیس شد که به روش انگلیسیها غذا و نوشابه به مشتریان ارائه میکرد(کولتمن، 1989: 326 و 327). در آمریکا نخستین هتل با تجهیزات و تسهیلات امروزی در سال 1892، در بُستن ساخته شد که نام آن "ترمانت هاوس" بود که دارای تعدادی راهرو، اتاق خواب، اتاقهای خصوصی با کلید مخصوص و رختکن و حمام بود (میل، 1990: 15). هتلهای دیگری مانند "ریتز" در پاریس استانداردهایی برای خدمات کیفیت کار خود ارائه داد. در سدهی بیستم نوآوریها در بخش غذا و نوشابه و ساخت اتاقهایی بزرگ که تجهیزات زیادی را دارا بود مشاهده شد و بدین ترتیب رقابت میان هتلها آغاز شد و هر هتل برای ایجاد نوآوریهای جدید و جذب گردشگران تلاش کرد.
کشورمان ایران نیز بر طبق آثار باقی مانده از گذشته نشان از سیر و سفر میان اقوام ایرانی میدهد. برای مثال در دورهی هخامنشی جادهای به نام راه شاهی ساخته شد که طول آن 2500 کیلومتر بود و مسافران در این مسیر عبور و مرور میکردند. در این مسیر کاروانسراها و ایستگاههای بین راهی برای استراحت مسافران تعبیه شده بود. روند رو به رشد ساخت این اماکن در دورههای بعدی نیز ادامه یافت تا زمانیکه تحولات اثرات خود را بر روی این اماکن گذاشتند و ساخت هتل در ایران مرسوم شد.
ز
بزرگ ترین هتل های کشور اکنون به دست نهادهای دولتی و عمومی و غیرخصوصی اداره می شوند.
واگذاری اقامتگاه ها و مراکز اقامتی دولتی به بخش خصوصی موضوعی است که سال ها معطل مانده و بزرگ ترین هتل های کشور اکنون به دست نهادهای دولتی و عمومی و غیرخصوصی اداره می شوند. در چنین شرایطی هر از چندگاهی نیز صحبت از واگذاری آنها به بخش خصوصی به میان می آید؛ اما به گفته فعالان خصوصی، قیمت های پیشنهادی برای این هتل ها آنقدر زیاد است که برای خریداران خصوصی صرفه اقتصادی ندارد و آنها را از خرید منصرف می کند. این درحالی است که به باور کارشناسان و فعالان گردشگری و هتلداری، با واگذاری این اقامتگاه ها اتفاقات خجسته ای به وقوع خواهد پیوست.
رئیس جامعه تورگردانان ایران در این باره به «دنیای اقتصاد» می گوید: «من صددرصد با واگذاری هتل های دولتی به بخش خصوصی موافقم و به نظرم نتایج مثبتی دارد؛ کیفیت خدمات مراکز اقامتی ارتقا پیدا می کند و چون بخش خصوصی بوروکراسی های معمول بخش دولتی را ندارد، اقامتگاه ها راحت تر و سریع تر بازسازی و استاندارد می شوند.»
ابراهیم پورفرج با تاکید بر اینکه قانون هم دستورالعمل واگذاری را صادر کرده، ادامه می دهد: «یکی از مشکلات اساسی ما در توسعه صنعت گردشگری نبودن مراکز اقامتی است. ما مدام از افزایش ورود گردشگر صحبت می کنیم اما زیرساخت ها و مراکز اقامتی و آموزش های لازم برای کسانی که در این مراکز کار می کنند، فراهم نیست و این باعث شده که در فصل بهار و پاییز در شهرهای توریستی با مشکلات زیادی روبه رو باشیم.» به گفته این فعال گردشگری که خود مشغول ساخت یک هتل پرستاره در تهران است، تعداد هتل ها نسبت به گذشته بسیار کمتر شده است؛ چرا که برخی هایشان طی سال های اخیر تغییر کاربری داده اند. بنابراین مراکز اقامتی در تهران و شهرستان ها باید آزادسازی شوند و در اختیار گردشگران قرار گیرند تا به طور بهینه استفاده شوند.
او از ترکیه و مالزی به عنوان کشورهایی که از صنعت هتلداری حمایت قابل ملاحظه ای کرده اند، نام می برد و خاطرنشان می کند: «کسانی که زمین دارند و علاقه مند به هتل سازی هستند باید بتوانند در اسرع وقت مجوز بگیرند و بانک ها تسهیلات آن را فراهم کنند. اگر واقعا علاقه مندیم صنعت گردشگری توسعه یابد، نباید فرصت ها را از دست بدهیم؛ مخصوصا الان که رغبت زیادی برای سفر به ایران به وجود آمده است.» پورفرج همچنین خواستار این است که شرایط واگذاری اقامتگاه های دولتی به بخش خصوصی ساده تر شود و مقررات به گونه ای نباشد که در عمل، واگذاری به امر غیرممکنی تبدیل شود. رئیس جامعه تورگردانان ایران با اشاره به افزایش ورود گردشگران به کشور یادآور می شود: «تعداد گردشگران هر سال نسبت به سال گذشته بیشتر شده و درصد افزایش هم خوب بوده اما ما به آخرین حد این افزایش رسیده ایم و دیگر امکان پذیرش بیش از این تعداد در فصل پررونق گردشگری وجود ندارد.»
او ضمن گلایه از وضعیت موجود هتل ها نیز می گوید: «ما بارها از مسوولان خواهش کرده ایم که طی دستورالعملی به ارگان ها، اجازه دهند در فصل بهار و پاییز هتل های 3، 4 و 5 ستاره را ما با گردشگران پر کنیم و در فصول کم رونق گردشگری، این هتل ها به محل برگزاری سمینارها و کنفرانس ها تبدیل شوند. این درحالی است که در اوج فصل گردشگری هتل های برتر تهران با میهمانان سمینارهای نفت و گاز و ... پرمی شوند؛ آن هم در شرایطی که ورود گردشگر از فروش نفت مهم تر و پولسازتر است.» حالا فعالان گردشگری معتقدند واگذاری مراکز اقامتی دولتی به بخش خصوصی می تواند موتور گردشگری را پرسرعت تر به حرکت درآورد؛ چرا که بخش خصوصی در این زمینه تجربه هایی گرانبها دارد که می تواند مانع آزمون و خطا شود. با این همه باید دید این موضوع تا کی می تواند معطل موانع اجرایی بماند.
ش
اگرچه مینی بارها یکی از ویژگی های بین المللی و از منابع درآمدزای هتل ها محسوب می شود اما امروزه سو استفاده برخی مهمانان از آن ها، نوع نگاه مدیران هتل ها را در این باره تغییر داده است.
اهمیت مینی بار در درآمد هتل ها از یک سو و سواستفاده برخی از مهمانان از سوی دیگر به همراه چالش های قیمت گذاری و تاکتیک های فروش باعث شده است تا این ویژگی همیشگی هتل های بین المللی و بزرگ دستخوش تغییراتی شود و مدیران هتل ها هریک بر اساس تجربیات خویش سیاست های متفاوتی را در پیش بگیرند.
این مهم را Roland Wildberg از کارشناسان صنعت هتل، در یادداشتی این چنین شرح می دهد:
یادم می آید شبی در هتلی در مالزی اقامت داشتم، هوای بارانی و تغییرات ناگهانی دما مرا دچار حساسیت همراه با سردرد زیاد کرده بود به طوری که حتی نتوانستم دعوت مدیرهتل برای صرف شام را هم قبول کنم. بعد از این که تلفنی به پذیرش اطلاع دادم که نمی توانم برای شام بروم، تنها چیزی که می خواستم یک قرص مسکن بود. اما آب؟ درون مینی بار تنها یک بطری آب معدنی 1.5 لیتری بود که مجبور شدم از همان استفاده کنم و آنقدر سردرد داشتم که حتی به برچسب قیمتش هم نگاه نکردم. اما یک ساعت بعد که آرام تر شدم نگاهی به بطری کردم و در کمال تعجب دیدم که قیمت آن 6.5 دلار بود!
الان که بعد از پنج سال این خاطره را مرور می کنم، هنوز از بابت این قیمت شوکه می شوم و دلم می خواهد تلفن بزنم و شکایت کنم اما حقیقت آن است که بسیاری از مهمانان به دلیل دسترسی به مینی بارها به ندرت از آن چشم می پوشند. به طوری که اخیرا تحقیقی که از سوی یک موسسه آلمانی صورت گرفته نشان می دهد که اغلب مهمانان تمایل به استفاده از مینی بارها دارند حتی اگر شارژ آن ها شامل قیمت اتاق نباشد و در مقابل تنها 11 درصد از ایشان، اقلام و قیمت های مینی بارها را مناسب نمی دانند.
اما در طرف دیگر 84 درصد از 500 مدیرهتل در گوشه و کنار جهان که مورد پرسش این تحقیق بودند، اذعان داشتند که حداقل یکبار از سوی مهمانان بابت شارژ مینی بارها سرشان کلاه رفته است! و عمده این ضرر هم به بطری های آب و نوشیدنی های پرشده در بطری بر می گردد چرا که کافیست مهمان یکی از این بطری ها را باز کند، کمی مصرف کند و بعد دوباره در آن را ببندد و درون مینی بار قرار دهد. حتی در این باره گروه هتل های هیلتون هم اعلام کرد که مقدار ضرر نوشیدنی و غذاهای استفاده شده به این روش معادل 5 تا 20 درصد فروش مینی بارهایش بوده است.
تجربیات اینچنینی برای یک بار، اگر چه در ظاهر ممکن است ضرر چندانی برای هتل به حساب نیاید اما باعث حس بدبینی به مهمان می شود طوری که هر مهمان می تواند یک مظنون بالقوه باشد و این بسیار شرم آور است چراکه ماهیت مهمان نوازی بر اساس اعتماد متقابل شکل گرفته است.
برای جبران این ضرر، یکی از راه حل های هتل ها استفاده از مینی بارهای اتوماتیک است. بدین ترتیب که در صورتی که شما از دورن مینی بار چیزی بردارید. دستگاه درون مینی بار برای 14 تا 40 ثانیه صبر می کند و سپس آن خوراکی یا نوشیدنی را به حساب شما منظور می کند.
اما به طور حتم این نمی تواند راه حل مناسبی باشد چرا که ممکن است مهمان اصلا از آنچه که از درون مینی بار برداشته است، استفاده نکند و یا پس از مدت مقرر آن را دوباره سرجایش قرار دهد درحالی که به حساب وی منظور شده است. جالب آن که حتی چند سال پیش یکی از مدیران موسسات گردشگری در آریزونای امریکا در وال استریت ژورنال، یادداشتی را نوشت که ناشی از اشتباه محاسباتی یکی از همین دستگاه های خودکار مینی بار بود به طوری که در هنگام خروج مبلغ 700 دلار برای وی صورتحساب صادر شده بود. بعدها مدیر هتل اعلام کرد که به دلیل بروز چنین اشتباهاتی از خیر استفاده از این دستگاه گذشتند.
حالا مدیران هتل ها دو راه را در پیش می گیرند. عده ای به این نتیجه رسیده اند که بهترین راه، خالی نگاه داشتن مینی بار است تا مهمان خوراکی های خود را درون آن بگذارد. در مقابل عده ای دیگر تا می توانند مینی بارها را مملو از خوراکی های مختلف می کنند. استدلال گروه دوم به نتیجه کنفرانس هتل های لوکس امریکا بر می گردد که در آن عنوان شد این روش (پر کردن مینی بارها) تا 32 درصد می تواند فروش اتاق ها را افزایش دهد. گذشته از این، بسیاری از مهمانان فرصت خرید مایحتاج اینچنینی از بازارها را ندارند. اما در مقابل این دلایل، همچنان ریسک زیان از بابت سو استفاده برخی مهمانان بالاست.
پس بهترین راه حل کدام است؟ شاید "all inclusive" بهترین باشد چرا که از یک سو، هتل با دریافت قیمتی ثابت از مهمان، دیگر دغدغه ای از بابت سواستفاده از مینی بار را ندارد و در سوی دیگر مهمان هم نگران شارژ مینی بار و جستجوی قیمت اقلام درون آن نیست. اما براستی چند درصد از مهمانان توانایی پرداخت چنین خدماتی را دارند؟
ش